[Da u bah B.M.Lanong]
Ka Khasi Authors Society, Ki College bad ki skul kiba hikai Khasi bad kiba don bynta bad ka ktien Khasi, kynthup ruh ia ka Meghalaya Editors and Publishers Association (MEPA), ki la dei ban shimti bad peit noh mar-mar ia ki jingthoh bad jingpyndonkam bakla ia ka ktien Khasi ha kine ki por, khamtam da ki kot khubor Khasi hi.
Dang ha u bnai November (Naiwieng) 2024, ha Ing Dorbar Khasi Hills District Council, nga lah buh da ka mat iakren (Motion) hakhmat ka Ing Dorbar halor katei ka mat, haba nga la pynshai ba ka kyntien ‘Tehlakam’ ka kham iadei bad ki kulai, ban syngit bad pyrkhing ia ka jingiaid mon, iaid sakma jong ki, ynda la pyndait da u ‘Lakam’ ha ka khlieh.
Ia katei ka Motion la iakren bad kyrshan da kiwei ki dkhot ruh, bad u CEM Pyniaid Sing Syiem ula mynjur bad la pdiang lang da ka Ing Dorbar.
Nga la pynksan ia katei ka mat kaba nga la tyrwa, hynrei ha kine ki sngi, la nang pyndonkam bakla shuh-shuh da bun ki riew paidbah bad la pynbud lang sa da ki katto-katne ki riewstad-riew shemphang ruh, ha ki jingkren jingialang bad ki kam paidbah. Mynta lei la mih man la ka sngi ha ki kot khubor- ia kitei ki kyntien, imat bun kibym shym tip, ne kim sngewthuh, ne ki leh ha la kamon.
Ban shu ai nuksa, “…u nongap goal um shym lah ban teh lakam ia ka bol.” U nongap goal u ju bat lakam? Dang ha kine ki sngi, ia uta u lakam uba dei bynta bad ka ‘Noun’, la pyndonkam ruh wat ha ka ‘Verb bad Adjective’ haba ki thoh- ‘teh lakam ia ka jingwan rung ki jingpang, ki jingsniew…’ Nangno kein yn teh lakam ia ki jingwanrung bad ki jingsniew kiba dei ki Adjective bad Verb?
Ki don ki kyntien kiba biang ban pyndonkam, kum ki kyntien, ‘kyrda ne ‘iada, khanglad…’ ban ym rung ka bol shapoh, lane ki riewsniew shane-shatai . Nalor kitei, lah ban pyndonkam ruh da ki kyntien- ‘wat ailad, wat shah, khang-khyrdep, khanglad bad kumta ter-ter.’
Kawei ka kot khubor dang ha kine ki sngi dated 2.6.25 ka thoh -“Don ki Dalal Khasi kiba kamai spah ban teh lakam ia ka jingrung……”
Hangne ruh la bakla kumjuh kumba la kdew haneng, nalorkata, la mih sa ka kyntien ‘Dalal’ kaba dei ka ktien Hindi, kaba mut ki ‘riewkai’ ki ‘nongpynngop’ lane kita ki ‘Agent’ ha ka ktien Phareng, ki ‘nongbeh-nong’ ha ka ktien khasi.
Ki kot ki sla kiba thoh ha ka Khasi, kynthup khamtam ia ki kot khubor, kan bha ba kin da peit bniah bha ia ki kyntien ba ki pyndonkam, ban ym ktah ne pynbakla ia ka ktien lajong, namar ym tang ba ka kut ha ka jingbakla, hynrei ki don kiwei kiba iabud lang, kaban ktah ia ka ktien lajong, bad pynkylla khongpong-khongdeh ia la ka ktien Khasi.
To kiwei ruh kiba kham tip, kin ai jingmut lang.
