
U Dr. Heipor Uni Bang, u ba dei u Principal jong ka K.B. Memorial Higher Secondary School, Wapung uba la ïoh pdiang ïa ka khusnam National Teachers’ Award ha u snem ba la dep na ka President ka Ri India ka Smt. Droupadi Murmu, u Dr bang u dei ruh u dkhot jong ka KAS (Khasi Authors’ Society), u Dr Bang mynta ka sngi u la ai jingkren sha ki lad pathai khubor ha ka jingiadei bad ka sngi rakhe kynmaw burom ia u Thomas Jones ne ka ‘Thomas Jones Day’.
U Dr. Bang u la pyntip ba mynta ka sngi baroh ki ophis sorkar bad ki skul ki la ioh shuti lut na ka bynta ban lehkmen ia ka sngi u Thomas Jones bad ban kynmaw burom ia ka jingwan poi ka jong u sha ka thaiñ Khasi bad Jaiñtia. U Thomas u la wan poi na Ri Wales da ka lieng bad u la shah shibun ki jingeh ha ka jingwan ka jong u. U Thomas Jones u long u briew uba bha bad uba trei shitom. U la wan ym tang ban ialap ia ka Gospel hynrei ban iarap ruh ia ki briew jong ngi ban buh jingthoh ia ki riti dustur bad ki kolshor jong ngi bad ban shna ia ki dak thoh khasi, kiba dang pyndonkam haduh kine ki sngi. Shuwa ba un poi sha ka thaiñ Khasi, katto katne ki mishoneri bad ki ophisar ki la seng skul da kaba pyndonkam ia ka ktien Bengali, kaba ki briew jong ngi ki shem jingeh ban sngewthuh.
Hapoh 8 bnai ba u la don ha Sohra, u la sdang ban nang ia ka ktien Khasi, bad tang hapoh shisnem u la iarap ban thoh dak ia ka ktien Khasi ban iarap ia ki briew. U la sdang ban hikai ha ka skul mission ha Mawsmai, u la pynkylla ia ki katto katne ki kot sha ka ktien Khasi, bad u la leh ia kiwei pat ki jingpynkylla ktien kumjuh. La tip ia u mynta kum u kpa jong ki dak thoh Khasi. Mynta la pyndonkam ia kane ka alphabet na ka bynta kiba bun ki jingthmu; Ka ktien Khasi ka shakri kum ka ktien pdeng hapdeng ki Khasi, ki Pnar, ki Bhoi, ki Langam, bad kiwei kiwei.
U Dr. Bang u la ong ba ka bha ban nang ia ki ktien nongwei, hynrei ngim dei ban klet ia la ka jong. U la kdew ba bun na ngi, ngi pyndonkam ïa ki dak C bad F kiba dei ki dak phareng, bad ba ki don ki dak Khasi (kum ka nuksa, ï bad ñ) kiba la sdang ban jah noh. Bun ki nonghikai ki la sdang ban klet ia kine ki dak, wat ha ki skul ruh, wat la ki kit ia ki jingmut kiba pher. U la kyntu ia baroh ba kin pyndonkam bha ia kine ki dak thoh khnang ba kin ym jah noh.
Halor ka jingdawa jong ki paidbah Jaiñtia ban ïoh ïa ki dak thoh thymmai bad ban ïoh ïa ka jingithuh, u la ong ba kam don jingma ban don bun tylli ki ktien ha ka jylla, hynrei ïa mynta ngi dei ban pynleit jingmut ha ka Khasi namar ka shakri kum ka ktien pdeng na ka bynta ki Khasi bad Jaiñtia. “Nga ruh nga dei u Jaintia”, u la ong. “Hooid ngi donkam ïa la ka jong ka ktien lada long kaba lah, hynrei ïa mynta ngi donkam ïa ka ktien Khasi namar ka trei kum ka shatri kaba kdup ïa ki ktien jong u Khasi bad Jaiñtia.” U Dr. Bang u la ong ba mynta ka la don ka jingdawa ban pynrung ia ki Khasi ha ka Eight Schedule jong ka Riti Synshar ka Ri India, kaban long ka jingmyntoi ia ki paidbah ka jylla bad ki pateng ban wan. Ka ktien Khasi ka la long lypa ka ktien jylla ne ka ktien sorkar ha Meghalaya, bad lah ban pyndonkam ia ka ha ki tnad sorkar bapher bapher. Lada pynrung ia ka Khasi ha ka Khyrnit kaba phra, ki samla ki lah ban ialeh wat ia ki eksamin kiba pher ba pher kum ka exam UPSC (IAS, IPS, IFS, bad kiwei kiwei) ha ka ktien Khasi.
